Preventive Support of Schools and Educational Institutions in Preventing Social Maladjustment of Children and Youth in the Ecological Approach of Urie Bronfenbrenner
Abstract
The article discusses social prevention in the context of Urie Bronfenbrenner’s ecological systems theory and the role of schools in preventing social maladjustment among children and adolescents. The ecological model emphasizes the interaction between the individual and the environment (family, school, peer group, local institutions), which allows for a more accurate identification of the sources of educational problems and the design of effective preventive measures. Social prevention in education focuses on strengthening protective factors, reducing risk, and building a comprehensive system of student support. The school serves as the central environment of socialization, shaping social competences, promoting healthy attitudes, and coordinating cooperation with families and local institutions. The presented Program for the Prevention of Social Maladjustment of Children and Youth in Siedlce is tailored to local needs, engages all levels of the educational environment, and supports parents and teachers in their educational roles. Its holistic approach helps reduce the risk of social maladjustment and fosters the harmonious development of young people.
Keywords
social prevention; social maladjustment; ecological model
References
Borrani J., Frias M., Aleman B., Garcia A., Ramirez C., Valdez P., 2019, Neuropsychological disorders in juvenile delinquents, [w:] Revista Mexicana de Neurociencia, Ciudad de Mexico: Academia Mexicana de Neurologia A.C.
Bronfenbrenner U., 1994, Ecological Models of Human Development, [w:] International Encyclopedia of Education, 3, Oxford: Elsevier.
Carrillo A., Roske S.F., Ianov-Vitanov R., Perinelli E., Grecucci A., Stella M., 2025, Textual Forma Mentis Networks Bridge Language Structure, Emotional Content and Psychopathology Levels in Adolescents.
Cerezo M.A., Gonzalez J.M., Londono M., 2021, Profiles of Maladjustment and Interpersonal Risk Factors for Drug Use in Adolescents, „Frontiers in Psychology”, 12.
Domagała-Kręcioch A., 2008, Niedostosowanie społeczne uczniów a niepowodzenia szkolne, Krakow: Uniwersytet Pedagogiczny w Krakowie.
Dudzikowa M., 2001, Mit o szkole jako miejscu „wszechstronnego rozwoju” ucznia: eseje etnopedagogiczne, Krakow: Oficyna Wydawnicza „Impuls”,
Frąckowiak P.T., Węc K., Szykut M., 2024, Fenomen niedostosowania społecznego młodzieży. Specyfika, przyczyny, rozwiązania, „Probacja”, 2(24).
Hołyst B., 1994, Kryminologia, Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.
Jaros A., Jaros R., 2014, Czynniki ryzyka i czynniki chroniące związane z zachowaniami problemowymi – przegląd badań przeprowadzonych w Polsce, [w:] Zapobieganie wykluczeniu z systemu edukacji dzieci i młodzieży nieprzystosowanej społecznie. Perspektywa pedagogiczna (s. 103–115), (red.) J. E. Kowalska, Łodź: Uniwersytet Łodzki.
Kalonowski M., 1986, Z praktyki i teorii pracy profilaktycznej w środowisku wychowawczym, Warszawa: Wydawnictwo WSPS im. M. Grzegorzewskiej.
Kamiński A., 1974, Funkcje pedagogiki społecznej, Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe.
Karpińska A., 2002, Kreatorzy edukacyjnego dialogu, Białystok: Wydawnictwo Uniwersyteckie Trans Humana.
Karpińska A., 2025, „Każde niepowodzenie jest jak listek spadający z drzewa nadziei” – rzecz o doraźnych i odległych skutkach niepowodzeń szkolnych, „Roczniki Pedagogiczne”, 17(53).
Kawula S., 1996, Pedagogika społeczna a praca opiekuńcza i socjalna. Przyczynek do studiów, [w:] Koncepcje pedagogiki społecznej, (red.) T. Frąckowiak, Poznań: Wydawnictwo Uniwersytetu im. A. Mickiewicza w Poznaniu.
Kiliszek E., 2013, Czynniki ryzyka sprzyjające niedostosowaniu społecznemu i przestępczości nieletnich, „Profilaktyka Społeczna i Resocjalizacja”, 21.
Kołakowska-Przełomiec H., 1977, Przestępczość i nieprzystosowanie społeczne nieletnich w genezie przestępczości dorosłych, Warszawa: Zakład Narodowy im. Ossolińskich.
Kołakowski A., 2019, Nastolatek w depresji, „Charaktery”.
Konopnicki J., 1971, Niedostosowanie społeczne, Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe.
Kranc M., 2022, Współczesny obraz niedostosowania społecznego nieletnich – analiza porównawcza z lat 2018–2022/2023, „Resocjalizacja Polska”, 27(2).
Kuberska-Gaca K., Gaca A., 1986, Profilaktyka niedostosowania społecznego w szkole, Warszawa: WSiP.
Lipkowski O., 1980, Resocjalizacja, Warszawa: WSiP.
Macander D., 2013, Profilaktyki uzależnień w szkole, e-poradnik, Warszawa: ORE.
Mudrecka I., 2013, Wykorzystanie koncepcji resilience w profilaktyce niedostosowania społecznego i resocjalizacji, „Resocjalizacja Polska”, 5.
Ostaszewski K., 2006, Profilaktyka pozytywna, „Świat Problemow”, 3.
Pospiszyl K., 1998, Resocjalizacja. Teoretyczne podstawy oraz przykłady programów oddziaływań, Warszawa: Wydawnictwo Akademickie „Żak”.
Pytka L., 2002, O mglistości języka pedagogiki resocjalizacyjnej, „Opieka – Wychowanie – Terapia”, 1(49).
Pytka L., Zacharuk T., 1995, Wielowymiarowa geneza zaburzeń przystosowania społecznego, [w:] Pedagogika społeczna. Człowiek w zmieniającym się świecie, (red.) T. Pilch, I. Lepalczyk, Warszawa: Wydawnictwo Akademickie „Żak”.
Robson P., 1997, Narkotyki, Krakow: Medycyna Praktyczna.
Rokicki J., 2011, Szkoła jako instytucja totalna, „Psychologia w Szkole”, 4.
Siemionow J., 2011, Niedostosowanie społeczne nieletnich: działania, zmiana, efektywność, Warszawa: Wydawnictwo Difin.
Spionek H., 1956, Trudności wychowawcze i przestępczość nieletnich, Warszawa: Zakład im. Ossolińskich.
Stankowski A., 2002, Determinanty środowiskowe niedostosowania społecznego dzieci i młodzieży, Katowice: Wydawnictwo Naukowe i Artystyczne GNOME.
Szulc M., Pawlewicz P., 2015, Potrzeba poszukiwania doznań u młodzieży niedostosowanej społecznie, „Edukacja dla Bezpieczeństwa” 9(4).
Szymańska J., 2012, Programy profilaktyczne. Podstawy profesjonalnej psychoprofilaktyki, Warszawa: ORE.
Szymańska J., Zamecka J., 2002, Przegląd koncepcji i poglądów na temat profilaktyki, [w:] Profilaktyka w środowisku lokalnym, (red.) G. Świątkiewicz, Warszawa: Krajowe Biuro ds. Przeciwdziałania Narkomanii.
Whitted K.S., 2011, Understanding How Social and Emotional Skill Deficits Contribute to School Failure, „Preventing School Failure”, 55(1), 10–16
Wirkus Ł., 2020, Struktura rodziny a proces niedostosowania społecznego nieletnich, „Resocjalizacja Polska”, 20.
Woynarowska B., 2007, Edukacja zdrowotna: podręcznik akademicki, Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.
Wysocka E., 2006, Wybrane problemy diagnozy niedostosowania społecznego obszary, modele, zasady i sposoby rozpoznawania zjawiska, „Chowanna”, 2.
Wysocka E., 2011, Człowiek a środowisko życia. Podstawy teoretyczno-metodologiczne diagnozy, Warszawa: Wydawnictwo Akademickie „Żak”.
Zhao N., Yang S., Zhang Q., Wang J., Xie W., Tan Y., Zhou T., 2023, School Bullying Results in Poor Psychological Conditions, Evidence from a Survey of 95 ,545 Subjects.
Copyright Notice:
Articles are published in accordance with conditions identical to the Creative Commons Attribution 4.0 (also called as CC-BY) license conditions, available on http://creativecommons.org/licenses/by/4.0/ and this permission applies to any language version or any later version of the license as published by the Creative Commons organization.
Author retain the copyright to the article, while at the same time he/she transfers the article property rights to the Publisher free of charge (without territorial and time restrictions).
The online edition of the Polish Journal of Social Rehabilitation is published under Open Access, which means that users can read, download, copy, distribute, print, search, and link to the full texts of these articles - are provided with full unrestricted access.
The publisher does not charge for providing access to full versions of articles nor for their use as referred to in above.

