Zakład karny jako instytucja traumatogenna w doświadczeniach funkcjonariuszy zatrudnionych w jednostkach podległych Okręgowemu Inspektoratowi Służby Więziennej w Olsztynie

Abstract

Celem artykułu jest ukazanie zakładu karnego jako instytucji o potencjale traumatogennym w doświadczeniach funkcjonariuszy służby więziennej. Założono, że specyfika środowiska izolacyjnego, permanentna ekspozycja na stres oraz kontakt z osobami pozbawionymi wolności, mogą prowadzić do powstawania objawów obciążenia psychicznego i traum zawodowych. Badania miały na celu identyfikację głównych źródeł stresu, traumatycznych doświadczeń funkcjonariuszy i sposobów radzenia sobie z nimi, a także ocenę dostępnego wsparcia instytucjonalnego. W badaniu zastosowano jakościową metodę wywiadu pogłębionego. Przeprowadzono 20 indywidualnych wywiadów z funkcjonariuszami pełniącymi służbę w różnych działach jednostek penitencjarnych (m.in. ochrony, penitencjarnym). Analiza materiału empirycznego została przeprowadzona z wykorzystaniem podejścia tematycznego (Braun, Clarke, 2006), co umożliwiło wyodrębnienie kluczowych kategorii opisujących doświadczenia badanych. Uzyskane wyniki wskazują, że zakład karny jest odbierany jako środowisko wysokiego ryzyka traumatyzacji, w którym dominującymi czynnikami obciążającymi są: chroniczne napięcie emocjonalne, kontakt z agresją i autoagresją osadzonych, presja odpowiedzialności oraz poczucie braku wpływu na organizację pracy. Badani wskazują także na skutki psychologiczne, takie jak zaburzenia snu, nadmierna czujność czy wyczerpanie emocjonalne. Jednocześnie ujawniają istotne deficyty w systemie wsparcia instytucjonalnego, w tym ograniczoną dostępność do pomocy psychologicznej oraz niewystarczające działania profilaktyczne ze strony pracodawcy. Wyniki potwierdzają, że zakład karny należy traktować jako instytucję generującą specyficzne obciążenia traumatyczne, wymagające kompleksowej reakcji organizacyjnej.