Problematyka samotności i poczucie osamotnienia młodzieży, wychowanków młodzieżowych ośrodków wychowawczych

Karina Szafrańska

DOI: http://dx.doi.org/10.22432/pjsr.2017.13.13

Abstrakt


Alienacja w początkowej fazie adolescencji jest zjawiskiem powszechnym i zrozumiałym ze względu na etap rozwojowy. Może być traktowana jako zjawisko sprzyjające kształtowaniu się tożsamości młodego człowieka i osiąganiu przez niego autonomii. Erich
Fromm zwraca uwagę, że przezwyciężanie jej jest elementem usprawniającym podmiot i daje możliwość uzyskania odpowiedzi na ważne pytania natury egzystencjalnej (Fromm 1996). Pewien poziom samotności sprzyja kształtowaniu osobistej dojrzałości i integracji. Istotne jest to, że młody człowiek szukając odpowiedzi na nurtujące go pytania potrzebuje kontaktów z bliskimi i rówieśnikami ale także czasu na przemyślenia i intelektualną refleksję w odosobnieniu. Wytyczając własną drogę uczy się zaspokojenia dwóch pozornie sprzecznych ze sobą potrzeb: autonomii i bliskości z innymi – z jednej strony bycia razem, a z drugiej oddalenia się z relacji społecznych. Erikson przyjmuje, że okres adolescencji wiąże się z koniecznością przezwyciężania kryzysu określanego jako intymność-izolacja (Erikson 2000). Nastolatek, który odnalazł już własną tożsamość poszukuje możliwości połączenia jej z tożsamością innych. Pojawiające się u młodzieży zachowania wspólnotowe nacechowane serdecznością, bliskością i otwartością łączą się z pozytywnym rozwiązaniem kryzysu związanego z intymnością i izolacją, a tym samym gotowością do zaangażowania się w określone związki i wspólnoty. Poczucie alienacji wsród adolescentów tłumaczyć można prawidłowościami rozwojowymi i kryzysem normatywnym. Naturalne w procesie rozwojowym tendencje alienacyjne u młodzieży, których istotą jest doznawanie poczucia odłączenia czy obcości wobec jakiegoś obszaru rzeczywistości zewnętrznej lub wewnętrznej człowieka powinny jednak mieć charakter przejściowy. Negatywne następstwa braku rozwiązania kryzysu rozwojowego, łączące się z poczuciem głębokiej izolacji i brakiem wystarczającej sieci wsparcia społecznego, mają związek ze sferą poznawczą i emocjonalną adolescenta i prowadzić mogą do konsekwencji psychospołecznych. Przy dużym nasileniu znacząco modyfikują psychospołeczny rozwój i funkcjonowanie nastolatka. W artykule przedstawione zostaną wyniki badań nad poczuciem osamotnienia wychowanków Młodzieżowych Ośrodków Wychowawczych województwa mazowieckiego.


Słowa kluczowe


osamotnienie młodzieży; samotność; adolescencja; kryzys rozwojowy; Młodzieżowe Ośrodki Wychowawcze

Pełny tekst:

PDF PDF (English)

Bibliografia


Antonovsky A., 1984, Sense of Coherence as a Determinant of Heaith, [w:] Behavior Helth: A Handbook of Health Enhancement and Disease Prevention, (red.) Matterazzo J.D. i in., Wiley, New York.

Arnkoff D.B., Glass C.R., 1989, Cognitive Assessment in Social Anxiety and Social Phobia, „Clinical Psychology Review”, 9, 1, s. 61–74.

Asher S.R., Paquette J.A., 2003, Loneliness and Peer Relations in Childhood, „Current Directions in Psychological Science”, 12, s. 75–78.

Buchholz E.S., Catton R., 1999, Adolescents’ Perception of Aloneness and Loneliness, „Adolescence”, 34, s. 203–213.

Brown R., Higgins K., Paulsen K., 2003, Adolescent Alienation: What is and What Can Edukators do About it?, „Intervention in Schooll & Clinic” 39, s. 3–7.

de Jong-Gierveld J., Kamphuis F., 1985, The Develpoment of a Rasch – Type Loneliness Skale, „Applied Psychological and Social Psychology”, 53, s. 119–128.

Dołęga Z., 1999, Poczucie samotności a zachowania agresywne uczniów, „Psychologia Wychowawcza”, 2, s. 146–153.

Erikson E.H., 2000, Dzieciństwo i społeczeństwo, Rebis, Poznań.

Frankl V.E., 1978, Nieuświadomiony Bóg, Instytut Wydawniczy PA, Warszawa.

Fromm E., 1996, Zdrowe społeczeństwo, PIW, Warszawa.

Gajda J., 2006, Trzy aspespekty samotności jako determinanty stylu życia i uczestnictwa w kulturze, [w:] Zrozumieć samotność. Studium interdyscyplinarne, (red.) Domaradzki P., Trybulski W., Toruń.

Jones W.H., 1988, Samotność a zachowania społeczne, „Nowiny Psychologiczne”, 4, s. 38–58

Kmiecik-Baran K., 1988, Poczucie osamotnienia – charakterystyka zjawiska, „Przegląd Psychologiczny”, nr 4, s. 1081–1095.

Kmiecik-Baran K., 1993, Poczucie alienacji. Treść i charakterystyka psychometryczna, „Przegląd Psychologiczny”, nr 4, s. 461–480.

Kmiecik-Baran K., 1995, HIV/AIDS. Alienacja oraz wsparcie i odrzucenie społeczne, Wydawnictwo Uniwersytetu Gdańskiego, Gdańsk.

Kmiecik-Baran K., 1999, Młodzież i przemoc. Mechanizmy socjologiczno-psychologiczne, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa.

Korzeniowski K., 1990, O dwóch podejściach do problematyki alienacji. Próba syntezy, „Przegląd Psychologiczny”, nr 1, s. 121–145.

Larson R., Csikszentmihalyi M., Graef R., 1982, Time Alone in Daily Experience: Loneliness or Renewal?, [w:] Loneliness: A Sourcebook of Current Theory, research and therapy, (red.) Peplau L.A., Perlman D., Wiley, New York, s. 40–53.

Lipiński S., 2001, Spostrzeganie postaw wychowawczych rodziców i orientacja życiowa a funkcjonowanie społeczne nieletnich, Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego, Łódź.

May R., 1995, O istocie człowieka. Szkice z psychologii egzystencjalnej, Rebis, Poznań

Maslov A., 1964, Teoria hierarchii potrzeb, [w:] Problemy osobowości i motywacji w psychologii amerykańskiej, (red.) Reykowski J., Państwowe Wydawnictwo Naukowe, Warszawa.

McGraw J. G., 1995, Samotność: głód bliskości/sensu, „Zdrowie Psychiczne”, nr 1–2, s. 58–65.

Murphy P.M., Kupshik G.A., 1992, Loneliness, Stres and Well-being: A Helper’s Guide, Routledge, London.

Martin P., Hagberg B., Poon L.W., 1997, Predictors of Loneliness in Centenarians: A Parallel Steady, „Journal of Cross-Cultural Gerontology”, nr 12, s. 203–224.

Osterman K.F., 2000, Students Need for Belonging in the School Community, „Review of Educational Research”, 70, s. 323–367.

Peplau L.A., Perlman D., 1982, Perspectives on loneliness, [w:] Loneliness: A Sourcebook of Current Theory, Research and Therapy, (red.) Peplau L.A., Perlman D., Wiley, New York, s. 1–18.

Piotrowski P., Zajączkowski K., 1999, Poczucie alienacji chłopców z grupy wysokiego ryzyka. Efektywność oddziaływań profilaktycznych, „Psychologia Wychowawcza”, nr 5, s. 428–441.

Płużek Z., 1994, Psychologia pastoralna, Wydawnictwo ITKM, Kraków.

Rotenberg K.J., 1999, Parental Antecedents of Children’s loneliness, [w:] Loneliness in childhood and Adolescence, (red.) Rotenberg K.J., Hymel S., s. 176–200, Cambridge University Press, Cambridge, England.

Rurawski J., 1988, Presja społeczna a samotność, [w:] Samotność a osamotnienie, (red.) Szyszkowska M., Instytut Wydawniczy Związków Zawodowych, Warszawa.

Seeman M., 1959, On the Mining of Alienation, „American Sociological Reviev”, 24, s. 783–794.

Seligman M.E., 1975, Helplessness. On Depression, Development, and Death, W.H. Freckman, San Francisco.

Seligman M.E., 1993, Optymizmu można się nauczyć. Jak swoje myślenie i swoje życie, Wydawnictwo Media Rodzina, Poznań.

Sęk H., Cieślak R. (red.), 2004, Wsparcie społeczne, stres i zdrowie, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa.

Śliwak J., Zarzycka B., Dziduch A., 2011, Poczucie osamotnienia a typ samoświadomości, „Przegląd Psychologiczny”, nr 54, s. 241–253.

Śliwak J., Zarzycka B., Krakowiak K., 2015, Poczucie osamotnienia a struktura niepokoju u osób przebywających w Domach Spokojnej Starości, [w:] Oblicza starości we współczesnym świecie. Perspektywa psychologiczno-medyczna, t. 1, (red.) Brudek P.,

Steuden S., Januszewska I., Gamrowska A., Wydawnictwo KUL, Lublin.

Śliwak J., Reizer U., Partyka J., 2015, Poczucie osamotnienia a przystosowanie społeczne, „Studia Socialia Cracoviensia”, nr 7, nr1(12), s. 61–78.

Szyszkowska M., 2000, Zagubieni w codzienności, Twój Styl, Warszawa.

Szczepański J., 1984, Sprawy ludzkie, Czytelnik, Warszawa.

Szałański J., Olejnik Z., 1998, Poczucie alienacji u nieletnich przebywających w zakładach resocjalizacyjnych, [w:] Wina – Kara – Nadzieja – Przemiana, Materiały I Krajowego Sympozjum Penitercjarnego, Kalisz 25–27 września 1996 r., (red.) Szałański

J., Zakład Psychologii Resocjalizacyjnej UW, Centralny Zakład Służby Więziennej, Centralny Ośrodek Służby Więziennej, Łódź– Warszawa–Kalisz.

Tillich P., 1994, Męstwo bycia sobą, Rebis, Poznań.

Tomaszek K., 2007, Korelaty osobowościowe poczucia alienacji u młodzieży, Lublin, Archiwum Kul (nieopublikowana praca magisterska).

Wood L.A, 1986, Loneliness, [w:] The Social Constuction of Emocions, (red.) R. Harré, Blackwell, Oksford.

Woźniak-Krakowiak A., Ortenburger D., 2003, Poczucie alienacji i jej konsekwencje, „Tolerancja”, 10, s. 273–283.

Van Baarsen B., Snijders T.A.B., Smit J.H., Van Duijn M. A., 2001, Lonely but bot Alone; Emotional Isolation and Social Isolation as two Distinct Dimensions of Loneliness in Older People, „Educational And Psychological Measurement”, 61, 1.

Źródła internetowe

SIO, Systemu Informacji Oświatowej, ore.edu.pl [data pobrania: 5.04.2016].

Zewnętrzne odnośniki

  • Obecnie brak jakichkolwiek odnośników.


Creative Commons License
This work is licensed under a Creative Commons Attribution 4.0 International License.